De Adviseur

Het zal niemand ontgaan zijn dat de gemeente Alphen aan den Rijn er ruim 100 adviseurs bij heeft. Binnen en buiten Twitterland hebben veel Alphenaren zich opgegeven om onze gemeente te adviseren, en dat deden ze dan ook, op initiatief van wethouder Hoekstra, voor de eerste keer op maandag 17 januari.
Met honderd betaalde adviseurs zou de gemeente snel failliet zijn, maar hier gaat het om maatschappelijk betrokken Alphenaren (en één Dammenaar) die eens wat willen doen aan het zwaar bekritiseerde communicatiebeleid van onze gemeente. Gewoon, voor niets, en dát geeft weer aan dat er, ondanks het crisissfeertje, nog genoeg positivisme in onze gemeente te vinden is.

Over dat communicatiebeleid werd in kleine groepjes, volgens de methode ‘World café’, enthousiast en betrokken gediscussieerd, waarbij de voornaamste punten op het ‘tafellaken’ werden geschreven. Na twintig minuten mocht een nieuw groepje daarop verder borduren. Uiteindelijk, de tijd vliegt om in zo’n opzet, werd de avond afgesloten met een borrel.

Het probleem was eigenlijk: “Waar hebben we het over, met communicatie”.
En over dat probleem wil ik het vandaag met U hebben. Na net, voor mijn boek ‘Marketing voor Retailers’ honderd bladzijden over dit onderwerp geschreven te hebben, zou dat voor mij een peulenschil moeten zijn. Wonderlijk genoeg is dat niet het geval. De oorzaak is dat ik een marketeer, geen communicatieman, ben. In mijn ervaring interesseert het communicatiemensen weinig wát ze communiceren, áls ze maar kunnen communiceren. Terwijl ik altijd als eerste vraag: “Wil ik het wel communiceren”.
Want als je die gesprekken op zo’n discussieavond volgt, kom je er al snel achter dat niemand gebaat lijkt bij de communicatie vanuit de gemeente. Onze burgers willen eigenlijk alleen communiceren over die zaken die voor hén van belang zijn. Het lijkt een beetje op de werkelijkheid van een supermarkt. Die biedt al snel tussen de 10.000 en 30.000 producten aan, maar een individuele klant heeft, jarenlang, genoeg aan dezelfde honderd producten. Natuurlijk kiest elke klant zijn eigen honderd producten, de reden waarom er duizenden beschikbaar zijn. En dat is precies zo bij de gemeente. Zo gauw de gemeente aan hun directe levenssfeer komt, aan hun bedrijf of aan hun interesses, zijn de burgers (waarom zouden Alphenaren hierin uniek zijn?) geïnteresseerd. Dan moet de gemeente hen acuut uitgebreid informeren, en dan willen ze, allemaal, inspraak. Wanneer het in hun ogen om ‘anderen’ gaat, interesseert het hen niet of nauwelijks.
Verder is bijna niemand tevreden over de effecten van die inspraak, want vaak wordt er nogal afhoudend, of zelfs bot afwijzend, gereageerd op allerlei goedbedoelde, en, in de ogen van de burger, uiterst valide argumenten. Omdat dit zelfs geldt voor raadsleden, zoals ik heb mogen ervaren, is het duidelijk dat er iets finaal verkeerd zit in de communicatie van de gemeente. Niet in de communicatie zelf, zoals veel mensen denken, maar in wat er wordt gecommuniceerd, en waarom.

Gemeenten hebben, vanuit de maatschappij bekeken, twee vreemde gewoonten:
• Ze werken uitsluitend op projectbasis. Daardoor vallen allerlei zaken die politici én burgers als onscheidbaar zien, buiten het project en zijn daarmee, voor de betrokken ambtenaren, irrelevant.
• Nieuwe besluiten worden bijna altijd genomen op basis van eerder, soms veel eerder, genomen besluiten. Die besluiten zijn bekrachtigd in de gemeenteraad, en ik heb me regelmatig verbaasd over deze manier van werken. Veel besluiten zijn immers genomen in een situatie die niet meer lijkt op de huidige. Zijn raadsbesluiten van voor de crisis eigenlijk nog wel relevant in de situatie van tijdens en na de crisis? Niemand die zich dat wil afvragen, lijkt het.

Door de eerste gewoonte wordt bijvoorbeeld een plan voor de Lupinehof zo afgeschermd van wat er al jaren staat, dat er nauwelijks sprake is van een realistische inbedding van die klomp steen in de bestaande buurt. Ook vormt de driehoek Raadhuisstraat tot V&D, geen onderdeel van het Lage Zijde plan, hoewel geen Alphenaar dat snapt en niet alleen ikzelf, maar ook WinkelStadAlphen (nu VOA) ervoor pleitte dat gebied toe te voegen. Gebeurt gewoon niet!

De tweede gewoonte leidt ertoe dat eenmaal genomen besluiten worden doorgevoerd hoewel iedere burger zich afvraagt wat de zin daarvan is. Het beruchte ‘wandelbos’ is daarvan een bekend voorbeeld. Hoewel de kans dát het wordt gerealiseerd heel klein is, hoewel de gemeente toch werkelijk belangrijkere zaken aan het hoofd heeft, wordt het project toch doorgezet omdat dat ooit zo is besloten in het kader van ‘Wat te doen met 10 miljoen’ (guldens, NB.). Het besluit om ‘De Baronie’ voor het nageslacht te behouden, gaat ertoe leiden dat daar nu een veel te groot winkelcentrum wordt gerealiseerd dat voor grote verkeersproblemen gaat zorgen in een woonwijk die daarvoor nauwelijks geschikt gemaakt kan worden.

Nu kun je dat allemaal net zo mooi gaan uitleggen, maar de burgers snappen het niet. Onbegrijpelijke besluiten zijn nu eenmaal moeilijk te communiceren.

Het is duidelijk dat ik er in één column niet uit kom. Daarvoor is het communicatiewereldje te complex. De volgende week volgt daarom een tweede aflevering, waarna ik in een derde zal proberen duidelijk te maken hoe je de genoemde problemen zou kunnen oplossen.